pyramids  


EEN STUWMEER OP DE NIJL IN ANTIEK EGYPTE?

 
  HOME :
   
februari 2017

Een stuwmeer op de Nijl in antiek Egypte?

Het Osirion was en is nog steeds via een ondergronds kanaal verbonden met de Nijl. Indien het Osirion werkelijk een waterzuiveringsstation is geweest dan was het een vereiste dat dit kanaal een heel eind hogerop aan de Nijl begon omdat er een zekere druk op het water nodig was. De vraag is nu; Waar kan het beginpunt van dat kanaal geweest zijn?

In de omgeving van Aswan in Egypte, aan de eerste cataract (stroomversnelling) op de Nijl, werd tussen 1899 en 1902 een dam op de Nijl gebouwd. Dit wordt nu de lagere dam genoemd omdat tussen 1960 en 1970, nog dichter tegen de zuidelijke grens, een tweede en hogere dam werd verwezenlijkt waardoor het Nassermeer ontstond.

Waarschijnlijk bestond er veel eerder, in het antieke Egypte, ook al een dam met stuwmeer op ongeveer dezelfde locatie als de huidige lage Aswan dam. Dit vraagt uiteraard de nodige uitleg.

De Egyptenaren zagen de eerste cataract als de bronnen van de Nijl. Volgens Egyptische mythologie was het eiland Elephantine de plaats waar Chnoem, de god van de cataracts met het hoofd van een Ram, verbleef. Hij hield het water van de Nijl in bedwang vanuit de grotten onder het eiland.

De bronnen van de Nijl werden steeds op een mysterieuze manier omschreven maar blijken uiteindelijk niets anders zijn dan een verwijzing naar een stuwmeer met 2 sluizen in een dam waaruit grote hoeveelheden water komen en in de Nijl stromen.

In het mythisch verhaal van Chnoem en de zeven magere jaren is het niet anders: [citaat Wikipedia] Tenslotte was Elefantine de bron van de Nijl, het water van de rivier kwam daar uit twee spelonken naar boven. Het waren de borsten van de Nijlgod. Maar de god die daarover de baas was, was Chnoem. Hij had ooit het slot geopend op de deuren die de stroom ingesloten hadden gehouden en toen hij met zijn sandalen op de grond gestampt had, was Hapi tevoorschijn gekomen.[einde citaat]

Ook dit verhaal is een weergave van 2 sluizen in een dam, het is echter een omschrijving alsof men de werking ervan niet begreep. Het verhaal speelt zich af in het 18e regeringsjaar van koning Djoser (3é dynastie – 2720 – 2700 BC), de farao zou zelf naar het eiland Elephantine gereisd zijn om offers te brengen voor de god Chnoem. Die stuwdam zou dus ten tijde van Djoser nog steeds bestaan hebben maar werd waarschijnlijk veel eerder gebouwd.

Volgens Herodotus wisten de Egyptenaren die hij daarover had gesproken, op één uitzondering na, niets af van de bronnen van de Nijl.

Herodotos 2.28 – ca. 450BC in Egypte? [citaat] De bronnen van de Nijl. Van al degenen die ik in Egypte, Afrika of Griekenland hierover heb benaderd, maakte niemand er aanspraak op hiervan het fijne te weten. Ja toch, een klerk in de Egyptische stad Saïs die daar de lijst van tempelschatten van Athena bijhield, beweerde van alles op de hoogte te zijn…. Hoe dan ook, hij vertelde me dat er tussen de stad Syene (nu Aswan), die vlakbij Thebe ligt, en Olifantenstad twee kegelvormige bergen liggen die respectievelijk Krofi en Mofi heten. Midden tussen deze bergen zouden de peilloos diepe bronnen van de Nijl ontspringen waarvan het water voor de ene helft naar het noorden in de richting van Egypte stroomt en voor de andere zuidwaarts, naar Ethiopië dus. Het zou aan farao Psammetichos [26é dynasie die heerste van 664-610 v.Chr.] te danken zijn dat een onderzoek naar de diepte van deze bronnen is ingesteld. Deze koning had namelijk een touw met een lengte van vele duizenden meters laten vlechten. Dat werd daar neergelaten maar de bodem werd er niet mee bereikt. Het is niet helemaal onzin wat die klerk zei. Als ik het goed begrijp, bedoelde hij dat er twee krachtige draaikolken zijn met een sterk wisselende stroming. Omdat het water de loodlijn tegen de rotsen slaat, is het ondoenlijk daarmee de grond te halen. [einde citaat].

  
Het ziet er naar uit dat de Egyptenaren, ten tijde van Herodotos, er nog steeds van overtuigd waren dat de bronnen van de Nijl in de omgeving van het eiland Elephantine te vinden waren.

Een dam op de Nijl kan slechts op die locaties waar de rivier niet zo breed is, tussen steile oevers. De omgeving van eerste cataract is daardoor uitermate geschikt. Indien er bovendien een plaats wordt gekozen waar zich een eiland midden in de rivier bevindt wordt de constructie van een dijk een heel stuk eenvoudiger. De Nijl splitst zich daar in twee armen die omheen dat eiland stromen, er zijn slechts twee ‘kleinere’ dammen nodig en met twee sluizen als enigszins logisch gevolg.

[Herodotos 2.29] [citaat] Tot aan Olifantenstad heb ik alles met eigen ogen kunnen bekijken, daarna weet ik het alleen van horen zeggen. Goed, voorbij Olifantenstad lopen de oevers steil en op dit gedeelte van de rivier moet je verder je boot met touwen links en rechts voorttrekken zoals je dat met een koppige os doet. Als de touwen breken, is het vaartuig in een oogwenk verdwenen omdat het door de krachtige stroom wordt meegesleurd. Om door dit deel van het land te komen heb je vier dagen varen over de Nijl nodig en daarbij passeer je talrijke bochten. Het is net alsof je over de Meander gaat. Dit moet je in totaal zo’n 133 kilometer volhouden voordat het landschap vlak wordt. Vervolgens kom je bij een eiland midden in de Nijl dat Tachompso heet. De helft ervan is in bezit van de Ethiopiërs die ook in het land ten zuiden van Olifantenstad te vinden zijn, het andere deel hoort bij Egypte. Het grenst aan een groot meer waaromheen de Ethiopische nomaden leven. Wanneer je dit bent overgestoken, bevind je je weer in de bedding van de Nijl die in het meer uitmondt. [einde citaat]       
 
Herodotos is zelf niet verder gereisd dan Elephantine, dit eiland heeft hij zelf gezien maar schrijft niets over dammen op de Nijl of over die sluizen. Hij vernoemt wel het eiland Tachompso, dit moet vlak op de toenmalige grens gelegen hebben tussen Egypte en Ethiopië (nu Sudan) en was voor de ene helft van Egypte en de andere helft van Ethiopië. Het eiland Tachompso is onbekend maar kan dus gelegen hebben aan een groot meer waar de Nijl in uitmondde, ten zuiden van Aswan en de eilanden Philae en Sehel.

Volgens William Smith (1854) was er niets meer terug te vinden van Tachompso of van dat meer.

http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=tachompso-geo

[citaat 1854] Herodotus (l.c.) describes the island on which Tachompso stood as a plain contiguous to a vast lake. But neither such a lake nor island now appear in this part of the Nile's course. The lake may have been the result of a temporary inundation, and the island gradually undermined and carried away by the periodical floods.[einde citaat]

Volgens de website Pleiades lag het eiland op de coördinaten 23.07912 North en 32.69612 East of dus ook 23°04’47.0” North en 32°41’46.0” East. Dat is midden in het huidige Nassermeer.

https://pleiades.stoa.org/places/795866

 

Tachompso 1
Het Nasser stuwmeer (Google Maps).

 

Tachompso 2
Locatie van Tachompso (Google Maps).

Deze locatie is uiteraard zeer geschikt voor een stuwmeer, indien Tachompso in het midden van de Nijl werkelijk bestond dan waren twee ‘halve’ dammen nodig om de Nijl helemaal in te sluiten.



Tachompso 3
Hoogtelijnen van 200 meter in de omgeving van Tachompso (Google Maps).


De grote Aswan dam heeft een hoogte van 111 meter, het wateroppervlak van het Nassermeer ligt blijkbaar op een hoogte van 183 meter boven de zeespiegel. Op bovenstaande kaart is te zien dat de oevers van het huidige Nassermeer inderdaad dicht tegen de hoogtelijnen op 200 meter boven de zeespiegel liggen. In de omgeving van het vermeende eiland Tachompso reiken de rotsen tot boven de 200 meter, theoretisch gezien kan het wateroppervlak van dat meer ten zuiden eveneens een hoogte van 180 meter boven de zeespiegel bereikt hebben.

 

Tachompso 4
Theoretische voorstelling van Tachompso en stuwdam (Google maps).

  1. Het eiland Tachompso, de rotsen in de omgeving meer dan 200 meter boven de zeespiegel. 
  2. Twee dammen sluiten de Nijl af (2 kegelvormige bergen – Herodotos 2.29).
  3. Twee sluizen, één in elke dam.
  4. Indien de 2 sluizen open staan kunnen er twee draaikolken ontstaan door het snel stromende water dat vanuit het meer naar de Nijl stroomt.
      

Het zou dus kunnen dat er vanuit het Tachompso meer een ondergronds kanaal vertrok dat helemaal doorliep tot in Abydos . Dat ondergronds kanaal was waterdicht zodat de waterdruk behouden bleef, hoe verder dat kanaal (pijpleiding) afdaalde naar Abydos in het noorden hoe groter de druk op het water werd.

Van Tachompso naar Abydos betekent inderdaad 400 km grachten openhakken in de kalksteen, daarin waterdichte kanalen metselen. Daarna die grachten opnieuw opvullen, niet met los materiaal maar dichtgooien met gips, kalkmortel of wat dan ook.

Een paar honderden kilometers ondergrondse kanalen uithakken in de kalkrotsen lijkt inderdaad een onmogelijk taak. Als we de oudste bouwwerken echter wat nader bekijken wordt duidelijk dat de bouwheren indertijd speciale technieken moeten gehad hebben om natuursteen te verwerken. Blijkbaar leverde dat voor hen veel minder problemen op dan wij hedendaags zouden ervaren om hetzelfde werk te verwezenlijken.

Hoe dan ook, theoretisch gezien is het mogelijk dat er in de omgeving van Tachompso een stuwmeer heeft bestaan dat water onder druk leverde aan het Osirion.